कति सामान्य कुरा छ, जात भनेको स्तर होइन जसले ‘उच्च’ र ‘नीच’को भेद छुट्याउँछ । को उच्च, को नीच भन्ने कुरा त व्यक्तिको सोंच, चिन्तन, बुद्धी, विवेक, ढंग, कर्म, व्यवहारले वर्गिकरण गर्ने कुरा हो । यो सामान्य ज्ञान समेत नभएको कतिपय व्यक्ति आज ‘यो जात उच्च, त्यो जात नीच’ भनेर भ्रम, दम्भ र स्वार्थको घनचक्करमा फसिरहेको छ ।

कसैलाई तल्लो जात, यस्तो जात भनेर होच्याइरहेका हामी कुन जातका हौ ? अरुलाई हिंसा गर्ने, घृणा गर्ने, आफुमा दम्भ र भ्रम पाल्ने हामी कुन जातको हौ ?

हामी कसको गर्भबाट जन्मियौ ?

हामी कसको गर्भमा, कसको कुलमा, कसको खानदानमा जन्म लिन्छौ ? यो कुरा हाम्रो चाहना अनुरुप भएको होइन । हाम्रो अधिकार र रुची अनुसार यसको कुल, नश्ल वा वंशमा जन्म लिने सामर्थ्य हामीसँग छैन ।

हामी जसको कोखबाट पनि जन्म लिन सक्छौ । यसकारण कसैको कोखबाट जन्म लिनु हाम्रो दोष होइन । हामी विश्वकर्माको कोखबाट जन्म लिन्छौ भने त्यो मेरो रुची र अधिकारको कुरा होइन । हामी क्षेत्रीको कोखबाट जन्म लिन्छौ भने त्यो मेरो रुची र अधिकारको कुरा होइन । यसर्थ हामीले कसको घरमा, कुन दम्पतीबाट, कुन नश्लबाट, कुन वंशमा, कुन परिवारमा जन्म लियौं भन्ने कुराले हाम्रो स्तर निर्धारण हुँदैन ।