शंकरप्रसाद अधिकारी

'ब्ल्याक डेथ' भनेर चिनिने प्लेगले चौधौं शताब्दीमा गरेको नरसंहार इतिहासमा अभिलेखित सबभन्दा ठूलो महामारी मानिन्छ। सिल्क रोड हुँदै चीनबाट सन् १३३६ मा युरोप भित्रिएको उक्त महामारीले तीन वर्ष अवधिमा युरोपका आधा मान्छेलाई मृत्युको मुखमा धकेलेको अनुमान छ। यो महामारीको तत्कालीन आर्थिक-सामाजिक प्रभाव पनि अभूतपूर्व मानिन्छ।

चौधौं शताब्दी चरम सामन्तवादी युग थियो। राजा, 'लर्ड' र किसानको तहगत सामाजिक संरचनामा जमिनको स्वामित्व भूपतिका रूपमा राजामा रहन्थ्यो। सैनिक सेवाको बदलामा राजाबाट प्राप्त जमिन लर्डले किसानलाई खेती गर्न दिन्थे। ल्यान्डलर्डका साथै न्यायाधीश, जुरी र प्रहरीको भूमिकामा पनि लर्ड रहन्थे। सामन्ती दोहनकारी यो व्यवस्थामा किसानले केही समय बिना ज्याला काम गर्नुपर्ने तथा ठूलो परिमाणमा कुत, कर र जरिवाना लर्डलाई तिर्नुपर्ने व्यवस्था थियो।