नेपालभर पछिल्लो समय एक्सट्रिम इनर्जी ड्रिङ्कको बजार विस्तार अभूतपूर्व रूपमा बढिरहेको छ। शहरका मुख्य सडकदेखि गाउँका चोकसम्म, सार्वजनिक पोलदेखि किराना पसलसम्म, कार्यक्रमदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म एक्सट्रिमको विज्ञापन व्यापक रूपमा फैलिएको देखिन्छ। तर यसको बढ्दो उपस्थितिसँगै एउटा गम्भीर बहस पनि जन्मिएको छ- के इनर्जी ड्रिङ्कको बजार विस्तार बालबालिका र किशोरकिशोरीलाई समेत प्रभावित बनाउँदै गएको छ?

स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार इनर्जी ड्रिङ्क कुनै सामान्य चिसोपेय होइन। यस्ता पेय पदार्थमा क्याफिन, उच्च मात्रामा चिनी, टाउरिन तथा अन्य उत्तेजक तत्वहरू समावेश हुने भएकाले यसको अत्यधिक सेवनले स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। विशेषगरी बालबालिका र किशोरकिशोरीका लागि यस्ता पेय पदार्थको प्रयोगबारे विश्वभर सावधानी अपनाउन सिफारिस गरिँदै आएको छ।
यद्यपि नेपालमा भने इनर्जी ड्रिङ्कको बिक्री र विज्ञापनमा त्यस्तो सावधानी देखिँदैन। विद्यालय जाने बाटो, सार्वजनिक स्थल, खेलमैदान आसपास तथा बालबालिकाको सहज पहुँच हुने स्थानहरूमा समेत यस्ता उत्पादनको विज्ञापन देखिनुले अभिभावक र शिक्षकहरूलाई चिन्तित बनाएको छ।केही विद्यालयका शिक्षकहरूका अनुसार विद्यार्थीहरूबीच इनर्जी ड्रिङ्कप्रतिको आकर्षण बढ्दै गएको संकेत देखिन थालेको छ। उनीहरूका अनुसार बालबालिकाले इनर्जी ड्रिङ्कलाई साधारण चिसोपेय सरह बुझ्ने गरेका छन्, जसका कारण सम्भावित स्वास्थ्य जोखिमबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा सेवन बढ्न सक्ने खतरा रहन्छ।

विद्यालयहरूले विद्यार्थीलाई यस्ता पेय पदार्थको सम्भावित असरबारे जानकारी दिन थालेका छन्। केही विद्यालयमा स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रममार्फत इनर्जी ड्रिङ्कको अत्यधिक प्रयोगका सम्भावित असरबारे छलफल समेत सुरु भएको बताइएको छ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार अत्यधिक क्याफिन र चिनीको सेवनले अनिद्रा, मुटुको धड्कन बढ्ने, रक्तचापमा असर पर्ने, तनाव तथा चिडचिडापन बढ्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ। नियमित र अत्यधिक सेवनले मोटोपन तथा मधुमेहको जोखिम समेत बढ्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
विशेषगरी बालबालिका, किशोरकिशोरी, गर्भवती महिला तथा मुटुसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिहरूलाई यस्ता पेय पदार्थको प्रयोगमा विशेष सावधानी अपनाउन सुझाव दिइएको छ।
इनर्जी ड्रिङ्कको बढ्दो बजार विस्तारसँगै यसको विज्ञापन र बिक्रीसम्बन्धी नियमनबारे पनि प्रश्न उठ्न थालेका छन्। यदि यस्ता उत्पादन बालबालिकाका लागि उपयुक्त मानिँदैनन् भने उनीहरूको पहुँच हुने स्थानमा विज्ञापन किन भइरहेको छ भन्ने प्रश्न सरोकारवालाहरूले उठाएका छन्।

अभिभावकहरूका अनुसार बालबालिकाले सहजै खरिद गर्न सक्ने अवस्थाबारे समेत सम्बन्धित निकायले ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ। उपभोक्ता अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्तिहरूले पनि यस्ता उत्पादनको लेबलिङ, चेतावनी सन्देश तथा विज्ञापन मापदण्डलाई थप स्पष्ट बनाउनुपर्ने बताएका छन्।
विश्वका विभिन्न देशहरूले इनर्जी ड्रिङ्कसम्बन्धी फरक–फरक नीति अपनाएका छन्। कतिपय मुलुकमा निश्चित उमेरभन्दा कमका व्यक्तिलाई बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ भने कतै चेतावनी लेबल अनिवार्य गरिएको छ। केही स्थानमा बालबालिकालाई लक्षित हुन सक्ने विज्ञापनमा समेत कडाइ गरिएको छ।

नेपालमा भने यस्ता विषयमा सार्वजनिक बहस अपेक्षाकृत कमजोर देखिन्छ। इनर्जी ड्रिङ्कको बजार विस्तार तीव्र गतिमा भइरहे पनि यसको स्वास्थ्य प्रभाव, बालबालिकाको पहुँच तथा विज्ञापनको प्रभावबारे गम्भीर छलफल कमै हुने गरेको देखिन्छ।

जनस्वास्थ्यसँग सम्बन्धित विषय भएकाले सरकार र नियामक निकायको भूमिका महत्वपूर्ण मानिन्छ।स्वास्थ्य जोखिमको मूल्याङ्कन, उपभोक्ता सचेतना, जिम्मेवार विज्ञापन र बालबालिकाको संरक्षणजस्ता विषयमा स्पष्ट नीति आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।
आज उठेको प्रश्न  एउटा ब्रान्डसँग मात्र सम्बन्धित छैन। यो प्रश्न नेपालमा बालबालिकाको स्वास्थ्य, उपभोक्ता अधिकार र जिम्मेवार बजार व्यवस्थापनसँग जोडिएको छ।

यदि इनर्जी ड्रिङ्क बालबालिकाका लागि सिफारिस गरिएको उत्पादन होइन भने, यसको विज्ञापन बालबालिकाको दैनिक जीवनको हिस्सा किन बनिरहेको छ? असर भोगिरहेका भुक्तभोगी परीबारको गुनासो छ।