हिमालको काखमा लुकेको एउटा ताल। वरिपरि सेता हिमाल, निलो आकाश र मानव बस्तीबाट टाढाको शान्त वातावरण। प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको कुन्ख्येन फालक ताल अहिले अध्ययन, अनुसन्धान र पर्यटन प्रवर्द्धनको पर्खाइमा छ।

डोल्पाको डोल्पोबुद्ध गाउँपालिका–६ फालगाउँमा रहेको यो ताल समुद्र सतहदेखि ५ हजार १९० मिटर उचाइमा रहेको स्थानीय जनप्रतिनिधिको दाबी छ। स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि र स्थानीयवासीले जीपीएस उपकरणमार्फत गरेको प्रारम्भिक मापनका आधारमा उक्त उचाइ दाबी गरिएको हो। तर यसको उचाइ र नेपालकै सबैभन्दा अग्लो ताल भएको विषयमा सम्बन्धित सरकारी निकायबाट हालसम्म औपचारिक प्रमाणीकरण भएको छैन।

२०८० भदौमा डोल्पोबुद्ध गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष पेम्मा धोर्चे गुरुङ, वडा नम्बर ६ का अध्यक्ष नुर्बु डुम्डुल गुरुङसहित १७ जनाको टोली तालसम्म पुगेको थियो। टोलीले जीपीएस ट्र्याकरबाट तालको उचाइ मापन गरेको र ५ हजार १९० मिटर देखिएको जनाएको थियो। यो उचाइ मनाङमा रहेको तिलिचो तालको ४ हजार ९१९ मिटर भन्दा २७१ मिटर बढी हो।

स्थानीय जनप्रतिनिधिका अनुसार कुन्ख्येन फालक ताल यसअघि पनि स्थानीय बासिन्दालाई जानकारीमा थियो। तर दुर्गम भूगोल, कठिन यात्रा र हिमाली क्षेत्रमा पाइने वन्यजन्तुको जोखिमका कारण बाहिरी मानिसको सहज पहुँचमा भने आउन सकेको थिएन। तालसम्म पुग्न फालगाउँबाट केही समय मोटरसाइकल र त्यसपछि पैदल यात्रा गर्नुपर्ने अवस्था रहेको समाचारमा उल्लेख छ।

स्थानीय जनप्रतिनिधिले जिपिएसबाट मापन गर्दा तालको लम्बाइ करिब ५११ मिटर र चौडाइ ३१३ मिटर रहेको बताएका थिए। यद्यपि यी तथ्याङ्कसमेत आधिकारिक प्राविधिक अध्ययनबाट प्रमाणीकरण हुन बाँकी छन्।

डोल्पामा पछिल्लो समय नयाँ–नयाँ तालको पहिचान हुन थालेको छ। डोल्पालाई ताल–तलैयाको सम्भावनाले भरिएको जिल्ला भनेर चित्रण गर्दै कुन्ख्येन फालकपछि छार्काताङसोङ गाउँपालिकाको उच्च हिमाली क्षेत्रमा अर्को ताल पहिचान भएको उल्लेख गरेको छ। यसले डोल्पाको हिमाली भूगोलमा थप अध्ययन तथा अनुसन्धानको आवश्यकता देखाएको छ।

पर्यटनका दृष्टिले पनि कुन्ख्येन फालक महत्त्वपूर्ण सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो। डोल्पा प्राकृतिक सौन्दर्य, हिमाली संस्कृति, उच्च पहाडी भू–दृश्य र ताल तलैयाका कारण पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्दै आएको छ। तर कमजोर सडक, सञ्चार र अन्य पूर्वाधारका कारण जिल्लाका धेरै पर्यटकीय क्षेत्र अझै सहज पहुँचमा आउन सकेका छैनन्।

कुन्ख्येन फालकको वैज्ञानिक अध्ययन र आधिकारिक मापन हुन सके यसको वास्तविक उचाइ, भौगोलिक अवस्थिति, जलस्रोतको प्रकृति तथा वातावरणीय महत्वसमेत स्पष्ट हुने स्थानीयको अपेक्षा छ। त्यससँगै संरक्षणको योजना बनाएर व्यवस्थित पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न सके यो क्षेत्र डोल्पाको नयाँ पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ।

स्थानीय जनप्रतिनिधि र सरोकारवालाले तालको वैज्ञानिक अध्ययन, नापजाँच तथा आधिकारिक प्रमाणीकरणका लागि सम्बन्धित सरकारी निकायसँग पहल गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन् । नेपालकै सबैभन्दा अग्लो ताल हो वा होइन भन्ने विषयको टुंगो प्राविधिक अध्ययनले लगाउने भए पनि, कुन्ख्येन फालक तालले डोल्पाको पर्यटन सम्भावनामा नयाँ अध्याय थप्ने आधार भने तयार गरेको छ।