कालो चस्मा केवल आँखामा लगाइने एउटा वस्तु होइन। कहिलेकाहीँ यो एउटा मनोविज्ञान बन्छ, एउटा शासन शैली बन्छ, एउटा राजनीतिक प्रवृत्ति बन्छ। यस्तो चस्मा, जसले वास्तविकतालाई होइन, आफूले हेर्न चाहेको दृश्य मात्र देखाउँछ। 

जनताको आँसु, किसानको पीडा, बेरोजगार युवाको निराशा, व्यापारीको संघर्ष, विपन्नको चित्कार र विपद्मा परेका नागरिकको आर्तनाद त्यस चस्माले देख्दैन। तर विकासका रंगीन सपना, सफलताका ठूल्ठूला दाबी र प्रचारका आकर्षक दृश्य भने अत्यन्त स्पष्ट देखिन्छन्। आज नेपाली राजनीतिक परिवेशमा ‘कालो चस्मा’ एउटा शक्तिशाली प्रतीक बनेको छ। यो कुनै व्यक्तिविशेषको आलोचना मात्र होइन, बरु त्यो मानसिकताको आलोचना हो, जहाँ सत्तामा पुगेपछि वास्तविकता देख्ने क्षमता हराउन थाल्छ। 

लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेको जनताको आवाज सुन्ने र उनीहरूको दुःख बुझ्ने क्षमता हो। तर जब सत्तामा पुगेका मानिसहरूले कालो चस्मा लगाउँछन्, तब उनीहरूलाई सडकमा उभिएको नागरिकभन्दा मञ्चमा बज्ने ताली बढी प्रिय लाग्न थाल्छ। किसानको मलको अभावभन्दा भाषणमा गरिएको विकासको चर्चा बढी महत्त्वपूर्ण लाग्छ। युवाको विदेश पलायनभन्दा सामाजिक सञ्जालका प्रचार सामग्री बढी आकर्षक देखिन्छन्। 

कालो चस्माको अर्को विशेषता छ– यसले समस्या लुकाउँछ, समाधान गर्दैन। यदि बाढी आयो भने त्यसले नदीको बहाव होइन, उद्घाटन गरिएका पुलहरूको संख्या देख्छ। यदि पहिरोले बस्ती पुरियो भने त्यसले विस्थापित परिवारको पीडा होइन, राहत वितरणका तस्बिर देख्छ। यदि दुर्घटनामा नागरिकले ज्यान गुमाए भने त्यसले शोक होइन, प्रेस विज्ञप्ति देख्छ। सुकुम्बासी बस्तीमा पस्ने खोलाको बहाव र त्यहाँको विपत्ति होल्डिङ सेन्टरसम्म पुग्दा पनि त्यसले राजनीति मात्र देख्छ, त्यहाँका बालबालिका र नागरिकको भोक तथा चित्कार भने देख्दैन, सुन्दैन। 

तर प्रश्न उठ्छ–के जनता पनि कालो रंगमा विश्वास गर्छन्? सायद त्यो विश्वास थियो। सायद परिवर्तनको चाहना थियो। सायद विगतप्रतिको असन्तुष्टि थियो। वा सायद कालोको आकर्षण। कतिपयले यसलाई कालोको माया भन्छन्, कतिपयले कालोको सन्त्रास। तर जुनसुकै कारण भए पनि जनताले ठूलो जिम्मेवारी सुम्पिएका थिए। 

त्यसपछि सुरु भयो अर्को भाष्य– ‘पछिल्ला ३५ वर्षमा केही भएन। ’ यो वाक्य नेपाली राजनीतिमा शक्तिशाली नाराका रूपमा प्रस्तुत भयो। ३५ वर्षको सम्पूर्ण इतिहासलाई असफलताको कथामा सीमित गर्ने प्रयास गरियो। तर इतिहासलाई एक वाक्यमा बन्दी बनाउन सकिँदैन। लोकतन्त्रपछि नेपालमा संविधान निर्माण, संघीयता, समावेशीकरण, पूर्वाधार विस्तार, शिक्षा र स्वास्थ्यमा सुधार, सञ्चार तथा प्रविधिको विकास र नागरिक स्वतन्त्रताको विस्तारजस्ता उपलब्धिलाई शून्य भन्न मिल्दैन। 

हो, कमजोरी थिए। भ्रष्टाचार थियो। ढिलासुस्ती थियो। प्रशासनिक अक्षमता थियो। राजनीतिक अस्थिरता पनि थियो। तर त्यही इतिहासलाई पूर्ण रूपमा असफल घोषणा गर्नु इतिहासप्रतिको न्याय हुँदैन। राजनीतिमा भाष्य निर्माण सजिलो हुन्छ, तर परिणाम दिन कठिन हुन्छ। जनताले भाषणभन्दा व्यवहार, नाराभन्दा नीति र प्रचारभन्दा परिणाम खोज्छन्। 

यदि ३५ वर्षको आलोचना गरेर सत्तामा पुगेपछि छोटो समयमै सबै समस्या समाधान हुने दाबी गरिएको थियो भने त्यसको मूल्याङ्कन पनि त्यही अनुपातमा हुन्छ। किनकि जसले ठूलो दाबी गर्छ, उसले ठूलो जिम्मेवारी पनि लिनुपर्छ। सय दिन कुनै सरकारको सम्पूर्ण मूल्याङ्कन गर्ने पर्याप्त समय नहुन सक्छ। तर सरकारको प्राथमिकता बुझ्न पर्याप्त समय अवश्य हो। यही अवधिमा सरकारले कुन विषयलाई प्राथमिकता दियो, कुन समस्यालाई सम्बोधन गर्‍यो र जनतासँग कस्तो संवाद गर्‍यो भन्ने कुराले सरकारको कार्यदिशा देखाउँछ। 

यदि यही अवधिमा नागरिकको मनमा असन्तोष बढ्न थाल्यो भने त्यसलाई विपक्षीको प्रचार भनेर मात्र टार्न सकिँदैन। यदि बजारमा अनिश्चितता बढ्यो, लगानीकर्तामा विश्वास घट्यो, आर्थिक गतिविधि सुस्तायो, ऋणको भारबारे चिन्ता बढ्यो वा प्राकृतिक विपद् व्यवस्थापनप्रति प्रश्न उठे भने ती विषयमा गम्भीर समीक्षा आवश्यक हुन्छ। कुनै पनि सरकारको सफलता उद्घाटनका कार्यक्रमले होइन, जनताको जीवनमा आएको परिवर्तनले मापन हुन्छ। 

बजारमा मूल्यवृद्धि घट्यो कि घटेन? रोजगारी बढ्यो कि बढेन? किसानले उत्पादनको उचित मूल्य पाए कि पाएनन्? विद्यार्थीले अवसर पाए कि पाएनन्? युवाले स्वदेशमै भविष्य देखे कि देखेनन्? विपद्मा परेका नागरिकले समयमै राहत पाए कि पाएनन्? यिनै प्रश्नहरूको उत्तर नै सरकारको वास्तविक उपलब्धि हो। 

कालो चस्मा लगाएको नेतृत्वले अर्को ठूलो जोखिम निम्त्याउँछ। उसले आफ्नै वरिपरि प्रशंसकहरूको घेरा बनाउँछ। त्यहाँ आलोचना सुनिँदैन, केवल प्रशंसा सुनिन्छ। विस्तारै वास्तविकता हराउन थाल्छ। जब वास्तविकता हराउँछ, निर्णय पनि वास्तविक हुँदैन। 

इतिहासले देखाएको छ– जनताको पीडा नदेख्ने शासन धेरै समय टिक्दैन। लोकतन्त्रमा अन्तिम निर्णय जनताकै हुन्छ। जनता कहिल्यै स्थायी रूपमा कसैको पक्ष वा विपक्षमा हुँदैनन्। उनीहरू परिणामको पक्षमा हुन्छन्। जसले राम्रो काम गर्छ, उसलाई साथ दिन्छन्। जसले अपेक्षा पूरा गर्न सक्दैन, उसलाई प्रश्न गर्छन्। यही लोकतन्त्रको सौन्दर्य हो। 

आज आवश्यकता कालो चस्मा फुकाल्ने हो। सरकार, प्रतिपक्ष, नागरिक समाज र सञ्चारमाध्यम–सबैले आफ्ना पूर्वाग्रहभन्दा माथि उठेर देशलाई हेर्नुपर्छ। विकासको नाममा कमजोरी लुकाउने र कमजोरीको नाममा उपलब्धि अस्वीकार गर्ने दुवै प्रवृत्ति हानिकारक छन्। 

नेपाललाई भाष्य होइन, परिणाम चाहिएको छ। 

हामीलाई दोषारोपणको राजनीति होइन, समाधानको राजनीति चाहिएको छ। हामीलाई प्रचार होइन, पारदर्शिता चाहिएको छ। हामीलाई रंगीन प्रस्तुति होइन, यथार्थ स्वीकार गर्ने साहस चाहिएको छ। 

कालो चस्मा आँखाबाट हट्नेबित्तिकै दृश्य बदलिँदैन। तर सत्य देखिन थाल्छ। सत्य कहिलेकाहीँ असहज हुन्छ, तर विकासको यात्रा सधैं सत्यबाट नै सुरु हुन्छ। लोकतन्त्रमा सरकारको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी जनताको विश्वास जोगाउनु हो। त्यो विश्वास केवल निर्वाचन जितेर प्राप्त हुँदैन, प्रत्येक दिनका निर्णय, व्यवहार र परिणामबाट पुनः आर्जन गर्नुपर्छ।

अन्ततः प्रश्न कुनै एउटा सरकार वा दलको मात्र होइन। यो हरेक सत्ताको परीक्षा हो। सत्ता बदलिन सक्छ, अनुहार बदलिन सक्छ, नाराहरू बदलिन सक्छन्, तर यदि दृष्टिकोण बदलिँदैन भने परिणाम पनि उस्तै रहन्छ। देश बदल्नु छ भने कालो चस्मा मुहारबाट हटाउनैपर्छ। 

देशलाई आज नयाँ भाष्यभन्दा नयाँ व्यवहार चाहिएको छ। जनतालाई नयाँ नारा होइन, नयाँ परिणाम चाहिएको छ। विकासको सपना देखाउनुभन्दा विकासको अनुभूति गराउनु आवश्यक छ। नागरिकलाई भाषणले होइन, सुशासनले विश्वास दिलाउनुपर्छ। 

त्यसैले अन्तिम निष्कर्ष स्पष्ट छ– सरकारले आलोचना सुन्नैपर्छ, नेतृत्वले गल्ती स्वीकार्नै पर्छ, र सत्ताले जनताप्रति जवाफदेही हुनैपर्छ। जनताले कुर्सी दिएका हुन्, अन्धविश्वास होइन, विश्वास दिएका हुन्, असीमित छुट होइन। यदि नेतृत्वले आफ्ना निर्णयको जिम्मेवारी लिन सक्दैन भने उसले जनताको नाममा शासन गर्ने नैतिक अधिकार गुमाउँछ। लोकतन्त्रमा शक्ति जनताबाट आउँछ, र शक्ति जोगिने एउटै बाटो उत्तरदायित्व हो। त्यसैले अब भाषण होइन, जवाफ चाहिन्छ, प्रचार होइन, परिणाम चाहिन्छ, बहाना होइन, जिम्मेवारी चाहिन्छ। जनताको धैर्यलाई कमजोरी नठानियोस्– किनकि जनताले एकपटक आँखा खोल्छन् भने इतिहासले धेरैलाई कालो चस्मा लगाएर हिँडेको सम्झाइदिन्छ। 

त्यसैले समयको सबैभन्दा ठूलो आग्रह यही हो– कालो चस्मा हटाऔँ, देशलाई वास्तविक आँखाले हेरौँ। जनताको मुस्कानमा विकास खोजौँ, उनीहरूको पीडामा राज्यको जिम्मेवारी देखौँ, र लोकतन्त्रलाई केवल मतको उत्सव होइन, उत्तरदायित्वको संस्कृतिका रूपमा स्थापित गरौँ। जब शासनले वास्तविकता देख्न थाल्छ, तब मात्र राष्ट्र सही दिशामा अघि बढ्न सक्छ।