नेपाली राजनीतिमा विश्वासघात र अधुरा वाचाहरूको इतिहास लामो छ। यसमा कर्णाली प्रदेशका राजनीतिक खेलाडी नरेश भण्डारी पनि एक प्रमुख नाम हुन्। 

२०७४ को निर्वाचनमा उनी मुख्यमन्त्री पद र शीतकालीन राजधानी जुम्लामै राख्ने मुद्दा बोकेर चुनावी मैदानमा उत्रिएका थिए। जनताले उनलाई सांसद मात्र होइन, मुख्यमन्त्री र राजधानीको सपना देखेर भोट दिए।

तर निर्वाचित भएपछि उनी सुर्खेत छिरे र शीतकालीन राजधानीको मुद्दालाई आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री पदसँग साटे। जनताको विश्वास माथि कुठाराघात गरे।

मुख्यमन्त्री बन्ने उनको हैसियत नपुगेको कुरा स्पष्ट छ, तर यसको पछाडि उनको पार्टीभित्रको फुट र वैचारिक अस्थिरता जिम्मेवार छ।

उनको टीमले पार्टी फुटाएर मोहन वैद्यलाई रोजेको थियोे र ठूला कुरा गर्दै प्रचण्डलाई साधारण सदस्य पनि दिन नहुने भन्दै सार्वजनिक मञ्चहरूमा बोल्न थाले। तर पछि रुझेको बिरालो जस्तै प्रचण्डलाई नै महान नायक भन्दै फर्किए। यो व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा र वैचारिक दृढताको अभावको उदाहरण हो।

राजनीतिमा यस्ता परिवर्तन सामान्य हुन सक्छन्, तर जनताप्रतिको जिम्मेवारीमा यसले गम्भीर प्रश्न उठाउँछ। 

भण्डारीको राजनीतिक यात्रा हेर्दा उनको आलोचना गर्नु अनिवार्य हुन्छ। उनी जनतालाई ठूला सपना देखाएर सत्तामा पुग्छन्, तर पूरा गर्न असफल हुन्छन्।

विशेष गरी, उनले बारम्बार उल्लेख गरेको ‘प्रतिष्ठानभन्दा ठूलो उपहार’ को कुरा रहस्यमय र निराशाजनक छ।

लामो समयसम्म यो उपहार के हो भनेर खुलाएनन्, जसले जनतामा अकबर बादशाह र वीरबलको कथाजस्तो धैर्यको बाँध फुट्ने स्थिति सिर्जना गर्‍यो।

पछि बल्ल मुख खोले, यो उपहार सिंजा सभ्यता विधेयक र पर्वतीय विश्वविद्यालयको विधेयक रहेछ। तर त्यतिबेला उनी आफै सरकारमा थिए, उनको पार्टीको सरकार थियो, तैपनि यी विधेयकहरू पारित गरेर ऐन बनाई लागू गर्न किन सकेनन्?

पहिलो संविधान सभामा निर्वाचित हुँदा उनले प्रतिष्ठान स्थापना गरेका थिए, जसलाई सकारात्मक रूपमा हेर्न सकिन्छ। तर मन्त्री बनेका बेला माखो पनि नमारी जनतालाई बेवकुफ बनाएको सत्य हो। 

उनले आफ्नो लागि अनुकूल वातावरण नबनेको बहाना गर्न सक्छन्, तर वास्तविकता यो छ कि नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी मरिच चाउरिएजस्तै दिनदिनै घट्दै छन्।

ओरालो लागेको मृगजस्तै यो पार्टीको अवस्था छ, जसमा भण्डारी जिते पनि उनको गफअनुसार सिंजा सभ्यता विधेयक पारित हुने छैन, पर्वतीय विश्वविद्यालय बन्ने छैन।

राजनीतिमा वाचा गर्नु र पूरा गर्नुबीचको खाडलले लोकतन्त्रलाई नै कमजोर बनाउँछ। भण्डारीको मामलामा यो खाडल स्पष्ट देखिन्छ।

माओवादी युद्धको समयमा सिंजा सभ्यता मास्ने काममा संलग्न भएको आरोप उनलाई लाग्छ। संविधानविरोधी गतिविधिदेखि सांस्कृतिक धरोहर मास्नेसम्मका काम गरेका व्यक्तिले सिंजा सभ्यताको कुरा गर्दा यो हास्यास्पद लाग्छ।

सिंजा सभ्यता कर्णालीको गौरव हो, जसलाई संरक्षण र विकास गर्नु आवश्यक छ। तर युद्धकालमा यसलाई क्षति पुर्‍याउनेहरूबाट यसको रक्षा गर्ने अपेक्षा गर्नु मूर्खता हो। भण्डारीको यो दाबीले उनको दोहोरो चरित्र उजागर गर्छ।

उनी जनतालाई भावनात्मक रूपमा जोडेर सत्ता प्राप्त गर्न चाहन्छन्, तर इतिहासले उनलाई विश्वासघाती साबित गरेको छ। फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा उनी उम्मेदवार बनेका छन्, तर जनताले कुन आधारमा उनलाई विश्वास गर्ने?

विगतका अधुरा वाचाहरू, पार्टीभित्रको फुट र वैचारिक अस्थिरताले उनीमाथिको विश्वास शून्य छ। तथ्यहरू हेर्दा भण्डारीको राजनीतिक जीवनमा निरन्तरता र दृढता छैन।

२०७४ मा मुख्यमन्त्रीको दाबी गरे, तर पार्टीको आन्तरिक कलहले त्यो सम्भव भएन। शीतकालीन राजधानीको मुद्दा त झन् मन्त्री पदसँग साटियो, जसले कर्णालीका जनताको भावनासँग खेलवाड गरेको छ।

जुम्ला राजधानीको सपना देखाएर भोट माग्ने, तर सुर्खेतमा पुगेर त्यसलाई बिर्सने यो प्रवृत्ति जनताले राम्ररी चिनेका छन्।

भण्डारीले प्रचण्डसँगको सम्बन्धमा पनि यही दोहोरो नीति अपनाए। सुरुमा उनलाई साधारण सदस्य पनि दिन नहुने भन्दै आलोचना गर्ने, पछि महान नायक भन्दै फर्किने। यो वैचारिक दिवालियापन हो।

पार्टी फुटाएर वैद्यलाई रोज्ने निर्णयले उनको महत्वाकांक्षा प्रष्ट हुन्छ, तर यसले पार्टीको एकता भंग गरेको छ। नेकपा (माओवादी केन्द्र) को वर्तमान अवस्था हेर्दा यो पार्टी घट्दै गएको छ, जसमा भण्डारीजस्ता नेताहरूको भूमिका छ।

अब ‘प्रतिष्ठानभन्दा ठूलो उपहार’ को कुरा गरौं। यो दाबीले जनतामा आशा जगायो, तर वास्तविकता फरक छ। सिंजा सभ्यता विधेयक र पर्वतीय विश्वविद्यालयको विधेयक प्रस्ताव गर्नु राम्रो हो, तर लागू नगर्नु अपराध हो।

उनी सरकारमा थिए, पार्टीको नेतृत्वमा थिए, तैपनि यी विधेयकहरू कागजमा मात्र सीमित रहे। यसले उनको कार्यक्षमता र इच्छाशक्तिको अभाव देखाउँछ।

पहिलो संविधान सभामा निर्वाचित हुँदा प्रतिष्ठान बनाउनु सकारात्मक थियो, तर त्यसपछि मन्त्री हुँदा केही नगर्नु निराशाजनक हो। जनता बेवकुफ बनाउने यो शैलीले राजनीतिलाई कलंकित बनाउँछ।

यदि अनुकूल वातावरण नबनेको हो भने, किन ठूला दाबी गरे? यो मात्र गफ हो, जसले जनताको समय र भावना खेर फाल्छ।

यसरी हेर्दा भण्डारीको राजनीति व्यक्तिगत लाभमा केन्द्रित छ। माओवादी युद्धमा सभ्यता मास्ने आरोपले उनलाई सांस्कृतिक संरक्षकको रूपमा अयोग्य बनाउँछ।

सिंजा सभ्यता नेपालको प्राचीन इतिहास हो, जसलाई युद्धले क्षति पुर्‍यायो। यस्ता व्यक्तिबाट यसको विकास अपेक्षा गर्नु व्यर्थ हो। संविधानविरोधी गतिविधिले पनि उनको लोकतान्त्रिक प्रतिबद्धता प्रश्नमा छ।

वर्तमान निर्वाचनमा जनताले यी तथ्यहरूलाई विचार गर्नु आवश्यक छ। उनलाई विश्वास गर्नु घातक साबित हुन सक्छ, किनकि विगतले प्रमाणित गरेको छ कि उनी वाचाहरू पूरा गर्दैनन्।

पार्टी घट्दै गएको अवस्थामा उनको जितले पनि कर्णालीको विकासमा योगदान दिने छैन।

निष्कर्षमा भन्दा, नरेश भण्डारीको ‘प्रतिष्ठानभन्दा ठूलो उपहार’ कागजमा मात्र सिमित छ। यो उपहार सिंजा सभ्यता र पर्वतीय विश्वविद्यालय हो ।