फोक्सुन्डो पदमार्गको सम्दुवाबाट देब्रेपट्टि ४.३ कि.मि दुरी हिंडेर पुग्मो गाउँ पुगिन्छ। शे-फोक्सुन्डो गाउँपालिका- ९ मा अवस्थित गाउँमा ५० घरधुरी छन्। काठ, ढुङ्गा र माटोबाट बनेका घरहरू।

गाउँमा भोटे समुदायको बसोबास छ। उनीहरू खेतीपाती र पशुपालनमा निर्भर छन्। चौरी, भेडा र बाख्रा पाल्छन्। आलु, फापर, गहुँजस्ता खाद्यान्न र तरकारी उत्पादन गर्छन्।

गोरेटामा चैत्यहरू बस्ती छेउमा गुम्बा, पुग्मो (३,२०० मिटर)  का हरेक घरको छतमा बोन झन्डा फर्फराइरहेक हुन्छन्। गाउँ नै बोन धर्म मान्छन्। त्यहाँ नामयाल लाखाङ गुम्बा छ पन्ध्रौं शताब्दीमा टेलोन ठेवाड इन्टिमले बनाएको गुम्बा। गुम्बामा व नामपार ग्याल्वा, त्रिकाल बुद्धका मूर्तिहरू माग सिंग्यात्मक मूर्तिका साथै पुराना थानक र ठूलो माने पनि छ।

पुग्मोमा एउटा होटल छ, त्यों हो कंजीरूवा। गाउँबाट कागमारा बेस क्याम्प पुग्न ५ घन्टा लाग्छ। कागमारा भन्ज्याङ छिचोलेर जुम्ला निस्कने पदयात्रीहरू पुग्मो गाउँमा एक रात बस्छन्।

गाउँभन्दा माथि कान्जिरोवा हिमालको फेदीमा चार वटा ताल छन्। छो-ङोन्पो (नीलो ताल), छो-कारपो (सेतो ताल), छो नाक्पो (कालो ताल), छो लुगाल|

गाउँबाट ३ घण्टा दुरीका कुनासा र खरक छोड़ पाटनमा बर्सेनि किरा (यार्चागुम्बा) टिप्नेहरूको मेला लाग्छ। कुनासामा भदौ पूर्णिमामा ठूलो मेला लाग्छ, त्यहाँ लामाछुमिक तीर्थस्थल छ। त्यहाँ बोन लामाहरू गुप्त बास बस्ने धेरै गुफाहरु पनि छन्।

– रामचन्द्र बस्नेत (भास्कर)